Andrzej Tyszczyk, W kręgu tragiczności. Studia

Format: 165 x 235 mm

Objętość: 232 strony

Oprawa miękka, foliowana

ISBN 978-83-63518-18-9

Projekt okładki: Agnieszka Piksa (z własną grafiką „Zagadka Sfinksa”)

Pomieszczone w tomie studia są rezultatem badań nad kategorią tragiczności, prowadzonych przeze autora od wielu lat, zarówno na polu naukowym, jak i akademickim. Zasadniczym kontekstem i motywem dla tych badań stało się Ingardenowskie pojęcie jakości metafizycznych. Fenomenologiczny kontekst wyznacza dla kategorii tragiczności dwa, powiązane ze sobą, pola problemowe: 1. rozumienie tragiczności jako szczególnego doświadczenia o charakterze egzystencjalnym, a zarazem dziejowym oraz 2. analizę estetyczno-literackich strukturalizacji tego doświadczenia. Prezentowane studia oparte zostały na dwóch biegunowych punktach odniesienia. Pierwszy wyznacza tragedia grecka oraz niektóre teksty Starego Testamentu, ujęte tu jako szczególnego rodzaju arche tragiczności w kulturze Zachodu lub, innymi słowy, podstawowe dla tej kultury strukturalizacje doświadczenia tragiczności (część I). Drugi biegun wyznaczony jest natomiast przez doświadczenie ponadindywidualnych „tragedii dziejowych” dwudziestego wieku, reprezentowanych w książce przez analizę tekstów Czesława Miłosza i Icchaka Kacenelsona (część II), a także – zawartą w części pierwszej – próbę opisania Holocaustu w kategoriach tragedii ofiar. Oba poematy powstały – by użyć określenia Błońskiego – „na dnie piekła, które dosłownie ziało zbrodnią i nieszczęściem”. Historyczna „bliskość” tego doświadczenia, zarówno co do czasu, jak i miejsca (Warszawa), a jednocześnie odmienny sposób partycypacji w tym doświadczenia przez obu poetów, stwarza możliwość uchwycenia różnych form literackiej strukturalizacji doświadczenia „tej samej” tragedii dziejowej.

W rozprawach zawartych w III części książki, analizując dwa przypadki prawdy w literaturze, autor próbuje obok prawdy rozumianej w kategoriach wartości logicznych ugruntować pojęcie „prawdy” jako partycypacji sztuki słowa w nawarstwiającym się dziejowo doświadczeniu ludzkiego sposobu istnienia. Tragiczność w tym ujęciu stanowi jego istotną strukturalizację. W bezpośrednim odniesieniu zaś do koncepcji jakości metafizycznych reinterpretuję ją w kategoriach „zobowiązania”, przeciwstawionego „związaniu”. Tragiczność w takim ujęciu, rozumiana jako odsłaniająca się jakość metafizyczna, ustanawia ruch od człowieka ku jakościom metafizycznym, ruch oparty na wolnej decyzji – „zobowiązania” w obliczu metafizycznego odsłonięcia i który jako wybór konstytuuje formę uczestnictwa w doświadczeniu tragiczności.

 

Spis treści
Wstęp   7
Część pierwsza. Między egzystencjalnym a moralnym   11
1. Wymiary tragiczności  13
Od tragedii literackiej do tragedii dziejowej  13
Figura przemieszczenia  26
Wina tragiczna i tragiczna niewinność 44
Tragedia ofiar – Szoa  56
2. Prefiguracje: Ifigenia i Hiob. Fragment większego fragmentu 69
Uwagi wstępne 69
Ifigenia – tragiczna niewinność  73
Hiob 80
W kierunku tragiczności transcendentalnej 96
Część druga. Dwa poematy 121
1. Tragiczność i ocalenie w poemacie „Świat” Czesława Miłosza 123
2. Tragedia rozpaczy Icchaka Kacenelsona 141
Część trzecia. Między logiką a etyką 159
1. Prawda w literaturze 161
Wstęp 161
Od strony logiki. Kwestia semantycznej reprezentacji 161
Od strony moralności. Kwestia ontologicznej partycypacji 179
Podsumowanie 189
2. Tragiczność jako „ślad” – w kierunku reinterpretacji koncepcji jakości metafizycznych
Romana Ingardena 191
Appendix. Experimentum crucis Edypa 209
Summary 223
Nota bibliograficzna 228
Indeks osób 229

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *